He hitōria mō ngā nekenekehanga iwi Māori i Manukau (nā Maurice Wilson)
Nō te takiwā o te tau 850 i noho ai ngā iwi Māori ki Tāmaki. Ko te tuarua o ngā iwi Māori i tae ki Manukau i te takiwā o te tau 1350, nō runga i te waka o Tainui.
Manukau
Ko Tainui te waka ko Hoturoa te tangata. Nō te terenga mai ki ngā wai o Manukau ka pōhēhētia he tangata kē e karanga ana ki a rātou. Nō muri ka mōhio he manu kau noa iho - ka tapaina ai ko Manu-kau.
Te Putanga Mai o Te Wai-o-Hua
Ka noho ētahi o te waka o Tainui ki Tāmaki ka moe haere i ngā uri o Te Wai-o-Hua. Nō ēnei moehanga, me ētahi atu honohononga, ka mōhiotia ko Tainui te waka o te rohe.
Nō te tau 1575, ka mōhiotia te iwi o Tāmaki ko Te Wai-o-Hua, nō te matenga o te rangatira ariki a Hua Kaiwaka. Nō tērā wā, kua timata te nohonoho haere ki ngā tai rāwhiti o Manukau, ngā takiwā ki Ihumatao, Mangere, Pukaki, Wiri, Papatoetoe, Manurewa, Otara me Papakura.
Te Hunuku ki Ngā Taone
Ko te hunukutanga whai muri ki Manukau, nō te hunukutanga whakataone o ngā iwi Māori i ngā tau o te 1945-1966. Nō te tuhanga o ngā wheketere i muri i te Pakanga Tuarua ka nui te iwi Māori i hunuku whakataone atu i te tuawhenua, ki te rapu mahi, ki te uru o te ao, ā te whai i ngā rawa o tauiwi.
Ahakoa tōna 74% o te iwi Māori i noho tuawhenua i muri tata i te Pakanga Tuarua, nō te tau 1966 kua rerekē noa atu kua 62% kē o te iwi Māori kei ngā taone kē e noho ana. Nō tērā wā 19% o ngā tāngata Māori katoa i noho ki Tāmaki. Nō te whakataonetanga o ngā takiwā ki Tāmaki i ngā tau o te 1960, e 43% o ngā tāngata Māori katoa i hunuku mai ki Tāmaki ka noho ki Mangere, ki Otara, ki Papakura.
I tēnei rā, 15% (47,346 - Census 2006) o ngā tāngata katoa i Manukau he Māori, ka mutu ko te tokomaha katoa kei Manurewa e noho ana.
He mea nui ki Te Kaunihera ā-Rohe o Manukau ngā rōpu Māori taone, me ngā rōpu Taura Here kei te taone e noho ana, ā, ko te whakahoahoa hoki ki aua rōpu Taura Here rā i runga i ngā hiahia o ngā taha e rua.
Mai anō i te tau 1350 kua noho ngā iwi o Tainui Manukau. He kaha tonu hoki ngā honohono o ēnei uri o Tainui o Manukau ki ērā o Tainui waka. Ko te taone tonu o Manukau kei Te Kei o Tainui.
He mea nui ki Te Kaunihera ā-Rohe o Manukau te waka o Tainui inā rā nō Tainui kē ēnei whenua tae noa ki tēnei rā. Ka mahi tahi hoki Te Kaunihera ā-Rohe o Manukau me Ngāti Paoa, Ngāti Te Ata, Ngai Tai ki Tamaki Tribal Trust, ko Umupuia Marae, ko Pukaki Marae, ko Makaurau Marae, ā, me te Poari o Ngāti Whatua ki Orakei Māori Trust Board me te Huakina Development Trust.
He mea haina hoki ētahi whakaaetanga ki a Ngai Tai Umupuia Te Waka Totara Trust, ki te Poari Whānau o Ngāti Paoa, ki Te Aakitai (Pukaki Marae), ki Te Ahiwaru-Makaurau Marae ā, me Awaroa ki Manukau Inc mō Ngati Te Ata.
Inā Ngā Tapuwae o Manukau
hoki ki runga